Nyckelharpa i klawesyn: warsztaty gry na rzadkich instrumentach

Nyckelharpa to tradycyjny szwedzki instrument smyczkowy, na którym gracz prowadzi smyczek prawą ręką, a lewą naciska klawisze zmieniające wysokość dźwięku — instrument, który przez wieki żył w skandynawskiej tradycji muzycznej i do dziś pozostaje symbolem północnoeuropejskiego dziedzictwa kulturalnego.

Odkryj rzadkie instrumenty na warsztatach w Bystrem

Warsztaty “Dźwięki Północy” odbędą się 15 lipca o godz. 14.00 w cerkwi w Bystrem koło Czarnej, a poprowadzą je dwie znakomite muzyków: Olena Yeremenko specjalizująca się w nyckelharpie oraz Anna Ivaniushenko — klawesynistka i laureatka I nagrody w konkursie im. Wandy Landowskiej. To wyjątkowa okazja, aby zobaczyć z bliska i usłyszeć instrumenty, które w Polsce są niezwykle rzadkie.

Uczestnicy warsztatu poznają historię i budowę dwóch głównych instrumentów — moraharpę oraz nyckelharpę — a prowadzące pokażą, w jaki sposób wydobywa się z nich dźwięk. Najodważniejsi będą mogli samodzielnie spróbować zagrać prostą melodię, co stanowi unikalne doświadczenie dla osób bez doświadczenia muzycznego. Podczas spotkania zaprezentowany zostanie również klawesyn, a uczestnicy dowiedzą się, jak działa ten instrument i dlaczego jego brzmienie tak wyraźnie różni się od brzmienia fortepianu.

Jak grać na nyckelharpie? Technika gry na instrumencie

Nyckelharpa wymaga innego podejścia niż tradycyjne instrumenty smyczkowe. Muzyk trzyma instrument pionowo (podobnie jak wiolonczelę), prowadzi smyczek prawą ręką w ruchu przypominającym gęś, a lewą ręką naciska klawisze umieszczone na szyjce instrumentu. Klawisze działają jak “progi” na gitarze — zmieniają długość drgającej struny i tym samym wysokość dźwięku. To połączenie techniki smyczkowej ze sterowaniem klawiszami czyni nyckelharpę instrumentem wymagającym precyzji i koordynacji, ale również dającym możliwość bardzo wyrazistej gry.

Prowadzące podczas warsztatów będą wykonywać krótkie melodie charakterystyczne dla prezentowanych instrumentów, pokazując podobieństwa pomiędzy tradycyjną muzyką skandynawską a muzyką barokową. Na zakończenie wszyscy uczestnicy nauczą się tradycyjnej duńskiej piosenki “Od dawna wędruję hen przez siebie” w tłumaczeniu Katarzyny Jackowskiej-Enemuo — to będzie wspólne doświadczenie muzyczne dla wszystkich, niezależnie od umiejętności.

Historia nyckelharpy — od średniowiecza do współczesności

Najstarsze znane przedstawienie nyckelharpy pochodzi z połowy XIV wieku — relief znajdujący się w kościele Kallunge na Gotlandii, który przedstawia dwóch muzyków grających na instrumentach przypominających współczesne nyckelharpy. Do naszych czasów zachowały się również trzy oryginalne instrumenty pochodzące z XVI wieku, co świadczy o trwałości i znaczeniu tego instrumentu w skandynawskiej tradycji.

Nyckelharpa do dziś zajmuje ważne miejsce w szwedzkiej i skandynawskiej muzyce tradycyjnej, gdzie jest używana zarówno do gry solowej, jak i w zespołach folkowych. Instrument przetrwał wieki, zachowując swoją oryginalną funkcję i brzmienie, co czyni go jednym z najlepiej zachowanych przykładów europejskiego dziedzictwa muzycznego.

Warsztaty dla wszystkich — bez wymagań muzycznych

Warsztaty “Dźwięki Północy” są skierowane zarówno do dzieci i młodzieży, jak również do osób dorosłych i seniorów. Nie są wymagane żadne umiejętności ani wcześniejsze przygotowanie muzyczne — wystarczą ciekawość, otwartość na nowe brzmienia i chęć wspólnego tworzenia muzyki. To podejście czyni warsztaty dostępnymi dla każdego, niezależnie od wieku czy doświadczenia.

Ze względu na organizację spotkania obowiązują wcześniejsze zgłoszenia. Zapisy można dokonać pod numerami telefonów: 514 123 274 lub 730 203 277. Osoby ze szczególnymi potrzebami proszone są o wcześniejszy kontakt z organizatorem pod adresem angoba@wp.pl, aby zapewnić odpowiednie warunki uczestnictwa.

Koncert “Z Północy na salony” — nyckelharpa i klawesyn w duecie

Dzień po warsztatach, 16 lipca o godz. 18.00, odbędzie się koncert zatytułowany “Z Północy na salony” w tej samej cerkwi pw. św. Michała Archanioła w Bystrem. Artystki połączą dwa instrumenty kojarzone z zupełnie innymi środowiskami muzycznymi: nyckelharpę tradycyjnie związaną ze skandynawską muzyką ludową oraz klawesyn — symbol dworskiej, arystokratycznej muzyki barokowej.

Instrument	Tradycja	Okres	Charakterystyka
Nyckelharpa	Skandynawska muzyka ludowa	Od XIV wieku	Smyczkowy z klawiszami, żywy dźwięk
Klawesyn	Barok europejski	XVI-XVIII wiek	Klawiszowy, precyzyjny, elegancki brzmienie

Program koncertu łączy dzieła kompozytorów włoskiego i niemieckiego baroku — Arcangelo Coreliego, Johanna Sebastiana Bacha, Antonio Vivaldiego, Georga Philippa Telemanna, Georga Friedricha Händla, Giovanniego Battisty Fontany oraz Giovanniego Antonio Pandolfi-Mealiego. Zabrzmią również sonata szwedzkiego kompozytora Olofa Åhlströma oraz tradycyjna muzyka skandynawska, w tym tradycyjne szwedzkie polki — dawne tańce w metrum trójdzielnym.

Co to oznacza dla słuchacza?

Ta kombinacja instrumentów i repertuaru tworzy niezwykłe doświadczenie słuchowe. Nyckelharpa, z jej ciepłym, organicznym brzmięniem, kontrastuje z precyzyjnym, kryształowym dźwiękiem klawesynu. Jednak gdy słuchamy barokowych dzieł Bach’a czy Coreliego na nyckelharpie, a następnie tradycyjnej szwedzkiej muzyki na obu instrumentach, odkrywamy zaskakujące podobieństwa — obie tradycje czerpią z europejskiego systemu tonalnego i harmonicznego, choć wyrażają się zupełnie inaczej.

Artyści — doświadczenie i międzynarodowa sławę

Olena Yeremenko pochodzi z Ukrainy i zaczęła grać na skrzypcach już w wieku czterech lat. Jest absolwentką Akademii Muzycznej we Lwowie, współzałożycielką zespołu Burdon Folk Band i członkinią międzynarodowej społeczności muzyków grających na nyckelharpie. Występuje w licznych projektach łączących muzykę tradycyjną, dawną i współczesną, oraz prowadzi warsztaty gry na nyckelharpie.

Anna Ivaniushenko jest klawesynistką specjalizującą się w interpretacji muzyki barokowej. Kształciła się we Lwowie oraz na międzynarodowych kursach mistrzowskich w Polsce, Ukrainie, Francji i we Włoszech. Jest laureatką I nagrody w konkursie im. Wandy Landowskiej, założyła orkiestrę barokową i klasę klawesynu we Lwowskiej Akademii Muzycznej, a także zespół muzyki dawnej Terra Barocca.

Projekt “Cztery struny świata” — początek cyklu koncertów

Warsztaty i koncert są częścią projektu “Cztery struny świata. Muzyczne spotkania w cerkwi”, który został dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Centrum Kultury SYNERGIE (Edycja 2026), ze środków budżetu Województwa Podkarpackiego oraz budżetu Gminy Czarna. Projekt realizowany jest przez Bieszczadzkie Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych “BESIDA” w Czarnej.

Parterami projektu i współorganizatorami są: Lwowska Filharmonia Narodowa, Towarzystwo Opieki nad Zabytkami oddział bieszczadzki i Gminny Dom Kultury w Czarnej. Pierwszy koncert ma szansę na stałe wpisać się w kulturalny kalendarz Bieszczadów, tworząc serię muzycznych spotkań w wyjątkowym miejscu, gdzie historia, sztuka i natura tworzą harmonijną całość.

Proszę o punktualne przybycie na wydarzenia oraz wyłączenie telefonów komórkowych podczas koncertów. Portal wBieszczady.pl objął wydarzenie patronatem medialnym i będzie informował o kolejnych koncertach w ramach cyklu.