Organy piszczałkowe: akustyka, budowa i praktyka organmistrza Jerzego Kukli
Jak powstaje i brzmi organ piszczałkowy? Poznaj akustykę, mechanikę i psychoakustykę tych instrumentów w rozmowie z organmistrzem Jerzym Kuklą.
Organy piszczałkowe to instrument, w którym dźwięk powstaje w rurach zasilanych powietrzem, a ich brzmienie zależy od akustyki wnętrza, mechaniki i precyzyjnej intonacji. Tematykę tę podjęła audycja Radia Centrum Lublin „Przy muzyce o nauce”, w której gościem był Jerzy Kukla.
Kim jest Jerzy Kukla i dlaczego jego głos ma znaczenie?
Jerzy Kukla to organista, organmistrz, dyrygent i publicysta związany z Bielskiem-Białą oraz Lublinem. Jego perspektywa łączy dwa światy: praktykę wykonawcy, który gra na instrumencie, oraz pracę rzemieślnika, który go buduje i strojy. Taki układ pozwala spojrzeć na organy zarówno od strony słuchacza, jak i od strony konstrukcji.
Od 1994 roku prowadzi działalność organmistrzowską i ma na koncie ponad 100 realizacji. Wśród projektów wymienia się katedrę oliwską, katedrę w Łomży oraz Jasną Górę. Jego instrumenty pracują też w kościołach Lublina, Puław i Dęblina.
Jakie tematy porusza audycja o organach piszczałkowych?
Rozmowa koncentruje się na trzech obszarach. Pierwszym jest akustyka, czyli sposób, w jaki przestrzeń kościoła kształtuje dźwięk. Drugim jest konstrukcja pneumatyczno-mechaniczna, odpowiadająca za przenoszenie decyzji grającego na piszczałki. Trzecim jest psychoakustyka, czyli to, jak ludzki słuch odbiera barwę i głośność organów.
Warto wiedzieć, że intonację instrumentów prowadzi także Polska Filharmonia Bałtycka w Gdańsku, co pokazuje, jak szeroko związana jest ta dziedzina z życiem koncertowym w Polsce.
Dlaczego akustyka ma tu tak duże znaczenie?
Organy nie brzmią w próżni. Ten sam instrument może w jednym wnętrzu brzmieć ciepło, a w innym mętnie, bo pogłos i odbicia zmieniają odbiór dźwięku. Dlatego organmistrz musi przewidzieć, jak piszczałki zabrzmią w konkretnym budynku.
Festiwale organowe z inicjatywy Jerzego Kukli
Organy to nie tylko budowa, ale też koncerty. Jerzy Kukla był inicjatorem kilku cyklicznych wydarzeń, które pokazują, jak lokalne społeczności mogą wspierać muzykę organową.
| Festiwal | Rok inauguracji | Miejscowość |
|---|---|---|
| Bystrzańskie Recitale Organowe | 1987 | Bystrzyca (region bielski) |
| Sandomierskie Recitale Organowe | 1990 | Sandomierz |
| Międzynarodowe Festiwale Muzyki Organowej | 2010 | Puławy |
| Międzynarodowe Koncerty Festiwalowe | 2012 | Końskowola |
| Dęblińskie Międzynarodowe Spotkania z Muzyką Organową | 2015 | Dęblin |
Najstarsze z nich powstały jeszcze przed przełomem ustrojowym, a kolejne pojawiały się w miastach Lubelszczyzny. Taki rozłożony w czasie dorobek pokazuje, że organizacja koncertów była dla niego stałym elementem pracy z instrumentem.
Jak uznanie za działalność organmistrzowską wyraża się w praktyce?
W 2017 roku Jerzy Kukla został uhonorowany Nagrodą Prezydenta Miasta Puławy. Wyróżnienie to docenia nie tylko konkretne instrumenty, ale także wkład w upowszechnianie muzyki organowej w regionie.
Co to oznacza dla Ciebie?
Jeśli grasz na instrumencie lub po prostu interesujesz się organami, ta audycja może być dobrym punktem wyjścia. Zamiast traktować organ wyłącznie jako element wyposażenia kościoła, warto zwrócić uwagę na to, jak wpływa na niego budynek, a jak mechanika przekłada gest grającego na dźwięk. Osoby zainteresowane budową instrumentów znajdą tu praktyczny przykład pracy organmistrza z ponad 100 realizacjami na koncie. Audycję można odsłuchać w dniu emisji, 17 listopada 2026 roku o godz. 19:00, lub w powtórce 22 listopada 2026 roku o godz. 8:00.
Najczęstsze pytania
Czym zajmuje się organmistrz?
Organmistrz buduje i remontuje organy, a w przypadku Jerzego Kukli łączy tę pracę z grą na instrumencie, dyrygowaniem i publicystyką.
Od kiedy Jerzy Kukla zajmuje się budową organów?
Jego działalność organmistrzowska rozpoczęła się w 1994 roku, a na jego koncie znajduje się ponad 100 realizacji.
Gdzie można usłyszeć instrumenty zbudowane przez Jerzego Kuklę?
Jego konstrukcje stoją w kościołach Lublina, Puław i Dęblina, a jego projekty obejmują także katedrę oliwską, katedrę w Łomży i Jasną Górę.
Kiedy można posłuchać audycji o organach piszczałkowych?
Premiera odbyła się 17 listopada 2026 roku o godz. 19:00, a powtórka została zaplanowana na 22 listopada 2026 roku o godz. 8:00.
Jakie zagadnienia porusza audycja o organach?
Rozmowa dotyczy akustyki, konstrukcji pneumatyczno-mechanicznej oraz psychoakustyki organów piszczałkowych.
Na podstawie: Radio Centrum Lublin. Tekst opracowany redakcyjnie.