Muzeum Instrumentów w Poznaniu: 80 lat kolekcji muzycznych

Poznańskie Muzeum Instrumentów Muzycznych to jedna z najstarszych placówek tego typu w Polsce, której historia sięga zbiorów zgromadzonych przez jednego człowieka — Zdzisława Szulca, który w międzywojennym okresie poświęcił się pasji zbierania instrumentów muzycznych z całej Europy i Bliskiego Wschodu.

Jak powstała kolekcja — od pasji do muzeum

Zdzisław Szulc, z zawodu prawnik-ekonomista, zarabiał na życie jako kupiec zbożowy, ale jego prawdziwą pasją były instrumenty muzyczne. Podróżując po różnych krajach, systematycznie powiększał swoją prywatną kolekcję, traktując ją nie tylko jako przedmioty wartościowe, ale jako dokumentację bogactwa światowej tradycji muzycznej. Do 1938 roku zgromadził ponad 140 instrumentów — liczbę imponującą na ówczesne czasy, zwłaszcza dla kolekcjonera prywatnego.

Pierwsza publiczna prezentacja zbiorów Szulca miała miejsce w 1938 roku w Muzeum Miejskim w Poznaniu. Jednak historia kolekcji przerwana została przez drugą wojnę światową. Część instrumentów Szulc zdołał ukryć w zakładzie jubilerskim swojego brata Stanisława, który mieścił się na Placu Wolności — dzięki tej ostrożności wiele cennych przedmiotów przetrwało okres okupacji.

Odbudowa i otwarcie pierwszej stałej ekspozycji w Polsce

Po zakończeniu wojny, w czerwcu 1945 roku, Zdzisław Szulc zwrócił się do Wydziału Kultury i Sztuki z apelem o przywrócenie jego kolekcji społeczeństwu. Jego inicjatywa spotkała się z pozytywnym odzewem — zaledwie rok później, 2 maja 1946 roku, otwarta została pierwsza w Polsce stała ekspozycja instrumentów muzycznych. Była to część powojennego otwarcia Muzeum Wielkopolskiego, a ekspozycja zajęła salę kolumnową na parterze Starego Gmachu Muzeum Narodowego w Poznaniu.

Należy pamiętać, że w 1946 roku idea dedykowanego muzeum instrumentów była w Polsce nowością. Większość europejskich miast posiadało już takie placówki, ale Poznań stał się jednym z pierwszych polskich ośrodków, który uznał za istotne stworzenie profesjonalnej przestrzeni do prezentacji i badania instrumentów z perspektywy historycznej i kulturalnej.

Etap rozwoju kolekcji	Data	Liczba/Opis
Zgromadzenie kolekcji przez Szulca	1920–1938	147 instrumentów
Pierwsza publiczna prezentacja	1938	Muzeum Miejskie Poznań
Ukrycie części zbiorów	1939–1945	Zakład jubilerski na Placu Wolności
Apel do władz	czerwiec 1945	Wydział Kultury i Sztuki
Otwarcie pierwszej stałej ekspozycji	2 maja 1946	~80 ocalałych instrumentów
Jubileusz 80-lecia	13 września 2026	Sala kolumnowa Starego Gmachu

Co to oznacza dla polskiej edukacji muzycznej

Powstanie poznańskiego muzeum instrumentów miało znaczenie wykraczające poza samo gromadzenie przedmiotów. W powojennej Polsce, w czasach odbudowy i braku wielu zasobów, utworzenie takiej placówki sygnalizowało, że kultura i edukacja muzyczna są wartościami, które warto chronić i udostępniać szerokiej publiczności. Ekspozycja instrumentów pozwalała uczniom szkół muzycznych, studentom i zwykłym miłośnikom muzyki poznać nie tylko europejskie tradycje, ale także instrumenty z krajów Bliskiego Wschodu — część świata, którą Szulc osobiście poznał podczas swoich podróży.

Dla współczesnych muzyków i nauczycieli muzyki muzeum pozostaje ważnym źródłem wiedzy o ewolucji instrumentów, ich budowie i funkcji w różnych kulturach. Możliwość obserwacji autentycznych instrumentów, ich rozmiarów, materiałów i detali konstrukcyjnych stanowi bezcenną lekcję dla każdego, kto chce głębiej zrozumieć historię i fizykę muzyki.

Obchody 80-lecia — edukacja i muzyka na żywo

W niedzielę, 13 września 2026 roku, muzeum zaplanowało obchody jubileuszu w godzinach 11.00–20.00. Program obejmuje koncerty, warsztaty dla dzieci, wykład oraz otwartą pracownię lutniczą. Ta forma upamiętnienia nie jest przypadkowa — łączy ona przeszłość kolekcji z żywą praktyką muzyczną, pokazując, że instrumenty to nie tylko obiekty muzealne, ale narzędzia, które wciąż brzmią i edukują.

Warsztaty dla dzieci pozwolą młodym osobom doświadczyć bezpośrednio, jak działają instrumenty, a otwarta pracownia lutnicza — czyli warsztat lutnika, rzemieślnika zajmującego się budową i naprawą instrumentów — da wgląd w rzemiosło, które stoi za każdym instrumentem w kolekcji. To praktyczne podejście do edukacji muzycznej, które wychodzi poza tradycyjną formę wykładu czy wystawy statycznej.

Znaczenie kolekcji dla współczesnych muzyków

Dla osób uczących się gry na instrumentach poznańska kolekcja oferuje unikalną perspektywę. Możliwość zobaczenia, jak wyglądały instrumenty w różnych epokach i kulturach, pomaga zrozumieć, że każdy instrument ma swoją historię i ewolucję. Nauczyciele muzyki mogą wykorzystać ekspozycję jako materiał edukacyjny, pokazując uczniom, że gra na instrumencie to nie tylko nauka techniki, ale również połączenie się z tradycją sięgającą wiele pokoleń wstecz.

Kolekcja Szulca, która przetrwała wojnę dzięki odwadze i przezorności jej właściciela, dziś stanowi świadectwo tego, jak ważne jest zachowywanie dziedzictwa kulturalnego. Każdy instrument w muzeum to opowieść — zarówno o czasach, w których powstał, jak i o podróżach człowieka, który zdecydował się go zebrać i ofiarować społeczeństwu.