Festiwal Raritäten w Husum: jak fortepian zmienia się w sali pałacu

Festiwal Raritäten der Klaviermusik w Husum to jedno z najstabilniejszych wydarzeń muzycznych w Europie — przez 40 lat nieprzerwanego istnienia stał się miejscem, gdzie artyści i słuchacze spotykają się w niezwykłej atmosferze.

Gdzie i jak powstała ta impreza?

Husum, miasteczko położone nad Morzem Północnym w północnej Fryzji, nie wydaje się oczywistym wyborem dla międzynarodowego festiwalu fortepianowego. Jednak właśnie tutaj, w pałacu, który przeszedł renowację sprzed 40 lat (wtedy odtworzone zostało zwieńczenie wieży centralnej), każdego roku gromadzą się muzycy i melomani. Sala koncertowa mieści zaledwie 180 osób — to liczba, która określa charakter całej imprezy. Nie jest to wielka, spektakularna arena, lecz kameralny, intymny prostorium, gdzie każdy dźwięk fortepianowy osiąga słuchacza bezpośrednio, bez dystansu.

Kto gra na festiwalu?

Wśród artystów, którzy regularnie powracają do Husum, na szczególną uwagę zasługuje Marek-André Hamelin. Ten kanadyjski pianista pojawił się na scenie festiwalu aż 17 razy, co świadczy o głębokim związku między muzykiem a tą imprezą. Jego program obejmuje utwory C.P.E. Bacha, Sonatę I Wajnberga, kompozycje Gnattaliego oraz transkrypcję Gershwina w wersji Earla Wilda — repertuar, który pokazuje, jak szeroki jest zakres muzyki fortepianowej, od baroku przez modernizm po jazz.

Innym ważnym głosem na festiwalu jest Nadejda Vlaeva, która prezentuje kompozycje uczniów Liszta. To szczególnie cenne, bo umożliwia słuchaczom poznanie dzieł, które zwykle pozostają w cieniu wielkich nazwisk.

Artysta	Liczba występów w Husum	Repertuar
Marek-André Hamelin	17	Bach, Wajnberg, Gnatalli, Gershwin
Nadejda Vlaeva	(nie podano)	Kompozycje uczniów Liszta

Jakie kompozytorów można odkryć na festiwalu?

Program festiwalu skupia się na muzyce, która zwykle nie pojawia się w głównym nurcie koncertów klasycznych. Wystawiani są kompozytorzy tacy jak Agathe Backer Grøndahl, Felix Weingartner, Franz Bendel i Maurice Rosenthal — twórcy, których dzieła warte są poznania, choć rzadko trafiają na sceny dużych sal koncertowych. Właśnie ta orientacja na „rarytasy” (jak wskazuje nazwa festiwalu — Raritäten) czyni Husum miejscem dla tych, którzy chcą wyjść poza kanon szkolny.

Dokumentacja każdej edycji festiwalu przez wytwórnię Danacord Records oznacza, że te koncerty nie znikają bez śladu — stają się częścią światowego archiwum muzyki fortepianowej. Warto dodać, że w 2019 roku powstał film dokumentalny o Józefie Hofmannie (reżyseria: Paweł Kloc), co pokazuje, jak szeroko festiwal zainteresowany jest historią muzyki fortepianowej i jej kluczowych postaci.

Co wyróżnia atmosferę festiwalu?

Husum łamie konwencje koncertów klasycznych na kilka sposobów. Po pierwsze, koncerty odbywają się bez formalnego stroju — brak fraków, garniturów i krawatów. To może wydawać się drobiazgiem, ale w rzeczywistości zmienia całą dynamikę spotkania między artystą a publicznością. Znika sztywność, pojawia się bliskość.

Po drugie, po każdym koncercie artyści i słuchacze spotykają się w zamkowej kawiarni. To nie jest zwykła przerwa na kawę — to przedłużenie doświadczenia muzycznego. Kawiarnia serwuje cztery proste dania, które podawane są każdego dnia. Ta prostota menu nie jest ograniczeniem, lecz świadomym wyborem — skupienie na rozmowach, a nie na gastronomii.

Co to oznacza dla muzyków i słuchaczy?

Festiwal w Husum pokazuje, że międzynarodowa impreza muzyczna nie musi być wielka, aby być znacząca. Dla pianistów to miejsce, gdzie mogą grać repertuar, który interesuje ich artystycznie, a nie ten, który wypełnia sale. Dla słuchaczy to okazja do bezpośredniego kontaktu z muzyką i muzykami — bez pośrednictwa ceremonialności.

Stabilność trwająca 40 lat to także dowód na to, że istnieje publiczność zainteresowana głęboką, intelektualną pracą z muzyką. W czasach, gdy wiele imprez muzycznych zmaga się z problemami finansowania i frekwencji, Husum pozostaje wyspą konsekwencji artystycznej.