Chapi w szkole w Phuoc Ha: tradycyjny instrument wraca do klasy

Chapi to tradycyjny instrument ze wschodniego Wietnamu, wykonany z bambusowej rurki z przymocowanymi strunami, a jego nauka weszła do programu gimnazjum z internatem dla dzieci z mniejszości etnicznych w gminie Phuoc Ha, w prowincji Khanh Hoa.

Czym jest instrument Chapi i kto na nim gra?

Chapi należy do grona instrumentów, które przez pokolenia przekazywano ustnie i w praktyce, bez zapisu nutowego. Jego podstawą jest prosta konstrukcja: bambusowa rurka, na której zamocowano struny. Mimo skromnej budowy wymaga wprawy w doborze napięcia strun i w technice szarpania, a dźwięk zależy od tego, jak wykonawca ustawi instrument i jak go trzyma.

Najbardziej zakorzeniony jest w kulturze grupy etnicznej Raglai. To właśnie wśród jej członków instrument ma najdłuższą tradycję i to oni są dziś jego głównymi nosicielami.

Dlaczego Chapi trafił do szkoły w Phuoc Ha?

Problem jest prosty do opisania: wiedza o wytwarzaniu i graniu na Chapi zanika. W wiosce Raglai osób, które potrafią zarówno zbudować instrument, jak i na nim zagrać, jest bardzo niewiele. Szkoła w Phuoc Ha postanowiła więc włączyć instrument do codziennego życia uczniów, zamiast czekać, aż tradycja przetrwa sama.

Warto zauważyć, że zmiana nie nastąpiła z dnia na dzień. Według dyrektora szkoły, Hoang Luong Dana, wprowadzenie instrumentów do programu wymagało wcześniejszych przygotowań. Dobrym punktem wyjścia był działający od ponad dziesięciu lat Klub Instrumentów Muzycznych Ma La, prowadzony przez szkołę.

Kluczowe dane o projekcie

Element	Informacja
Typ placówki	Gimnazjum z internatem dla mniejszości etnicznych
Lokalizacja	Gmina Phuoc Ha, prowincja Khanh Hoa
Grupa etniczna grająca na Chapi	Raglai
Start Chapi w życiu szkoły	Rok szkolny 2026-2027
Terminy zajęć	Wtorki i czwartki, popołudnia
Prowadzący rzemieślnik	Ta Thia Banh, 61 lat, wioska Gia
Klub instrumentów	Klub Instrumentów Muzycznych Ma La, działa ponad 10 lat

Jak wygląda nauka Chapi w szkole krok po kroku?

Zajęcia odbywają się dwa razy w tygodniu, we wtorki i czwartki po południu. Taki układ pozwala połączyć naukę z obowiązkowymi lekcjami i z życiem w internacie, bez przeciążania uczniów.

Model działa etapowo. Najpierw uczniowie poznają budowę instrumentu i jego podstawowe elementy. Następnie uczą się prawidłowego trzymania i podstaw gry. Dopiero potem przechodzą do ćwiczeń w grupie. Szkoła tworzy kluby i grupy do ćwiczeń, dzięki czemu nauka nie ogranicza się do pojedynczych zajęć.

Dwie uczennice, Ta Nu Thu Cuc z klasy 9.1 i Chamalea Thi Thom z klasy 9.2, znalazły się wśród osób, które wzięły udział w zajęciach. Ich nazwiska pokazują, że w projekt angażują się również uczniowie z klas końcowych gimnazjum.

Jak lokalni rzemieślnicy uczą w szkole?

Kluczowym elementem projektu jest bezpośredni kontakt z tradycją. Szkoła zaprosiła lokalnych rzemieślników, aby sami uczyli uczniów. Dla dzieci oznacza to kontakt z osobą, która sama wykonuje instrument i zna jego historię, a nie tylko z podręcznikiem.

Ta Thia Banh, rzemieślnik z wioski Gia, jest przykładem takiego nauczyciela. Jego doświadczenie w wytwarzaniu instrumentów to coś, czego nie da się zastąpić materiałami edukacyjnymi.

Co to oznacza dla Ciebie?

Projekt z Phuoc Ha pokazuje, że tradycyjny instrument można uratować, łącząc trzy elementy: stałe miejsce w programie szkolnym, udział lokalnych mistrzów i zaplecze w postaci klubów. Dla nauczyciela muzyki, który chce wprowadzić instrument etniczny do swojej pracy, to praktyczny wzór do przeniesienia na grunt własnej szkoły.

Warto też pamiętać, że projekt nie powstał od razu. Przygotowania trwały, a przez ponad dziesięć lat działał klub, który stworzył bazę dla obecnych zajęć. Jeśli planujesz podobną inicjatywę, zacznij od małej grupy i stałego terminu, a dopiero potem rozszerzaj program.

Rzemieślnicy i mieszkańcy wioski liczą na dalsze wsparcie władz oraz na przeniesienie tego modelu do kolejnych szkół. Dla każdego, kto zajmuje się nauką gry na instrumentach tradycyjnych, będzie to sprawdzian, czy takie podejście da się powtórzyć poza jedną gminą.