Instrumenty z czasów II wojny. Historia skrzypiec z Szydłowca
Skrzypce z numerem obozowym na spodzie i historia lutnika Franciszka Marduły. Sprawdź, jak muzeum w Szydłowcu odtwarza losy instrumentów z czasów II wojny…
Instrumenty powstałe w czasie II wojny światowej w Szydłowcu to dziś ważne świadectwo tego, jak muzyka przetrwała w miejscach pozbawionych wszelkiej normalności. Najbardziej znanym przykładem jest zbiór skrzypiec Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych w Szydłowcu, których historia została przedstawiona podczas prelekcji lutniczki Katarzyny Bednarz Wawrzyńczak.
Dlaczego instrumenty z czasów wojny mają znaczenie dla muzyków?
Dla współczesnego muzyka taki instrument to coś więcej niż przedmiot do grania. To dowód, że umiejętność budowy i naprawy instrumentu mogła być jedyną drogą do zachowania godności. Warto pamiętać, że lutnictwo w tamtych latach opierało się na ograniczonych zasobach: drewnie z rozbiórek, skleconych klejach i narzędziach zdobytych w niesprzyjających warunkach. Mimo to powstawały instrumenty zdolne do wydobycia dźwięku.
Dla osób uczących się gry ma to praktyczny wymiar. Zrozumienie, jak zbudowany był instrument z innej epoki, pomaga lepiej rozumieć wpływ konstrukcji na brzmienie: grubość deski, sposób klejenia czy jakość strunowania.
Kim był Franciszek Marduła?
Franciszek Marduła był stolarzem i lutnikiem z Poronina. Jego losy splotły się z Szydłowcem: najpierw trafił do obozu przejściowego w tym mieście, a następnie do Stalagu IVB w Mühlbergu. To właśnie tam wykonał skrzypce, które dziś znajdują się w zbiorach muzeum.
Od obozu przejściowego do Mühlbergu
Przeniesienie z obozu przejściowego w Szydłowcu do Stalagu IVB pokazuje, jak wiele zmieniało się w życiu jednego człowieka w krótkim czasie. Umiejętności rzemieślnicze stały się w takich warunkach sposobem na przetrwanie i jednocześnie na zachowanie kontaktu z muzyką.
Jak odczytać ślady na instrumencie?
Skrzypce MLIM/MS/681 są przykładem tego, że instrument może opowiadać historię bez słów. Poniższa tabela zestawia najważniejsze dane dotyczące tego egzemplarza i jego drogi do muzeum.
| Element | Informacja |
|---|---|
| Numer w zbiorach | MLIM/MS/681 |
| Przekazanie do muzeum | 1985, od osoby prywatnej |
| Oznaczenie na spodniej desce | cyfry „1411” |
| Interpretacja cyfr | numer obozowy więźnia Auschwitz-Birkenau |
| Autor | Franciszek Marduła |
| Miejsce powstania | Stalag IVB w Mühlbergu |
Co warto sprawdzić w podobnym instrumencie?
Jeśli trafisz na stary instrument z nieznaną historią, zwróć uwagę na:
- Oznaczenia wewnątrz lub na spodniej desce, takie jak numery, znaki warsztatowe i daty.
- Ślady napraw i użyte materiały, które mogą wskazywać na okoliczności powstania.
- Dokumentację, którą posiada rodzina lub muzeum, bo często to ona pozwala połączyć fakty.
Jak konserwacja zmienia podejście do historycznego instrumentu?
Konserwacja ma dwa cele: zabezpieczenie obiektu przed dalszym niszczeniem i przygotowanie go do prezentacji. W przypadku skrzypiec z czasów wojny oba aspekty są równie ważne. Muzeum pokazało instrument po konserwacji najpierw uczestnikom prelekcji, co pozwoliło im zobaczyć obiekt z bliska.
Wystawa stała i dalsza droga instrumentu
Skrzypce mają wrócić na ekspozycję stałą muzeum, zatytułowaną „Magia instrumentów – osobliwości, inwencja trzygłosowa”. Dzięki temu historia jednego instrumentu będzie dostępna dla kolejnych odwiedzających.
Co to oznacza dla Ciebie?
Historia skrzypiec z Szydłowca pokazuje, że instrument jest nośnikiem pamięci, a nie tylko narzędziem. Jeśli uczysz się gry, warto podchodzić do dawnych instrumentów z uważnością: oglądać je, dokumentować oznaczenia i szukać informacji w archiwach lokalnych muzeów. Jeśli prowadzisz zespół lub szkołę muzyczną, takie wydarzenia mogą być okazją do rozmowy o historii, która wykracza poza samą technikę gry.
Najczęstsze pytania
Czym były instrumenty z czasów II wojny światowej w Szydłowcu?
To instrumenty budowane w obozach pracy i zagłady oraz w miejscach odosobnienia, często z przypadkowych materiałów. Ich historię odtwarza się dziś na podstawie dokumentów archiwalnych, fotografii i zachowanych egzemplarzy.
Kim był Franciszek Marduła?
Franciszek Marduła był stolarzem i lutnikiem z Poronina. Podczas wojny przebywał w obozie przejściowym w Szydłowcu, a następnie w Stalagu IVB w Mühlbergu, gdzie wykonał skrzypce.
Co oznaczają cyfry „1411” na skrzypcach z Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych?
Cyfry na spodniej desce mają odpowiadać numerowi obozowemu więźnia Auschwitz-Birkenau. Muzeum traktuje je jako ważny ślad powiązania instrumentu z konkretnym losem człowieka.
Gdzie i kiedy można zobaczyć skrzypce po konserwacji?
Po konserwacji instrument pokazano najpierw uczestnikom prelekcji, a następnie ma wrócić na ekspozycję stałą muzeum w Szydłowcu.
Na podstawie: Echo Dnia. Tekst opracowany redakcyjnie.