18 sie 2026
Instrumenty

Skrzypce Stradivarius z Łodzi: historia i poszukiwania legendy

Odkryj niezwykłą historię skrzypiec Stradivariusa wartych 10 milionów euro, które przez lata należały do łódzkiego kolekcjonera.

Piotr Janeczek · 2 sierpnia 2026
A skilled luthier carefully examines a violin in his workshop, illuminated by a desk lamp.
Fot. Stefan Donchev / Pexels · Pexels License

Skrzypce Stradivarius warte około 10 milionów euro, które zaginęły podczas II wojny światowej, mogą zostać odnalezione dzięki nowemu tropowi prowadzącemu do Francji. Instrument przez lata należał do łódzkiego kolekcjonera Henryka Grohmana i stanowi jedną z najcenniejszych polskich strat wojennych w dziedzinie kultury.

Henryk Grohman – łódzki mecenas i kolekcjoner

Henryk Grohman był nie tylko przemysłowcem, ale przede wszystkim pasjonatem sztuki i mecenasem kultury. Na początku XX wieku, dokładnie w 1900 roku, kupił w Berlinie skrzypce Stradivarius, otrzymując do nich certyfikat autentyczności. Instrument ten stał się perłą jego imponującej kolekcji, która obejmowała również drugie skrzypce – Guarneriusa z 1736 roku – oraz grafiki, które później podarował Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego.

Grohman nie tylko kolekcjonował dzieła sztuki, ale aktywnie uczestniczył w życiu muzycznym Łodzi. Sam grywał amatorsko w małym zespole, a jego willa stała się ważnym ośrodkiem kulturalnym miasta. To właśnie tam odbywały się kameralne spotkania muzyczne i koncerty, które przyciągały najwybitniejszych artystów tamtych czasów. Jego przyjaźń ze Stanisławem Barcewiczem, jednym z najwybitniejszych polskich skrzypków przełomu XIX i XX wieku, była fundamentem dla rozwijania się muzycznej sceny Łodzi.

Stanisław Barcewicz i legendarny instrument

Stanisław Barcewicz, koncertujący skrzypek światowej klasy, miał dostęp do skrzypiec Stradivarius z kolekcji Grohmana. Instrument, którym dysponował, wyposażony był w dwa znakomite smyczki. Jedna z anegdot związanych z tym okresem mówi o bryliancie, który Barcewicz otrzymał od cara Rosji w uznaniu swojego kunsztu podczas koncertu przed rosyjskim władcą. Wirtuoz kazał wprawić ten brylant w jeden ze smyczków, tworząc niezwykły artefakt łączący muzyczną doskonałość z materialnymi symbolami uznania.

Fakt, że instrument grał jeden z najlepszych polskich skrzypków tamtej epoki, podkreśla znaczenie tego Stradivariusa w historii muzyki polskiej. Grohman, świadomy wartości i potencjału swojego instrumentu, udostępniał go Barcewiczowi, co świadczy o głębokim zaufaniu między przyjaciółmi i wspólnej pasji do muzyki.

Droga instrumentu do Muzeum Narodowego

Po śmierci Henryka Grohmana skrzypce Stradivarius trafiły do Muzeum Narodowego w Warszawie. W 1939 roku, kiedy Niemcy zagrażali Polsce, muzealnicy zdecydowali się na ukrycie bezcennego instrumentu. Wybrano niezwykłe miejsce – skrytkę pod schodami. Taka decyzja miała na celu ochronę instrumentu przed zniszczeniem lub kradzieżą przez okupantów.

Jednak los miał inne plany. Podczas Powstania Warszawskiego w 1944 roku skrzypce zaginęły. Do dziś nie wiadomo, czy instrument został zniszczony w wyniku bombardowań, czy też trafił w ręce osób, które nie ujawniły jego miejsca pobytu. Od ponad 80 lat trwają poszukiwania tego zaginionego skarbu muzycznego.

Nowy trop: Francja i koncert w Colmarze

Sytuacja zmieniła się w marcu, kiedy podczas koncertu we francuskim Colmarze jeden ze skrzypków zaprezentował instrument Stradivariusa z 1719 roku. Choć organizatorzy koncertu zaprzeczają, by był to zaginiony „Lauterbach” (nazwa skrzypiec należących niegdyś do Grohmana), specjaliści zajmujący się poszukiwaniem wojennych strat prowadzą obecnie szczegółowe badania.

AspektSzczegóły
Rok produkcji1719
Nazwa instrumentuLauterbach
Szacunkowa wartość~10 milionów euro
Ostatnia znana lokalizacjaMuzeum Narodowe w Warszawie (1939-1944)
Obecny tropKoncert w Colmarze, Francja
Czas poszukiwańPonad 80 lat

Co to oznacza dla polskiego dziedzictwa kulturalnego

Odnalezienie skrzypiec Stradivarius byłoby wydarzeniem o ogromnym znaczeniu dla Polski. Instrument ten reprezentuje nie tylko materialną wartość, ale przede wszystkim polskie dziedzictwo kulturalne i artystyczne. Skrzypce Stradivariusa są jednymi z najcenniejszych instrumentów na świecie – zachowało się zaledwie około 600 sztuk, a więcej nigdy nie będzie wytworzonych, ponieważ Antonio Stradivari zmarł w 1737 roku.

Dla łódzkiej sceny muzycznej znalezienie tego instrumentu miałoby szczególne znaczenie symboliczne. Willa Grohmana była miejscem, gdzie rozwijała się polska kultura muzyczna, a Stradivarius był świadkiem spotkań z najwybitniejszymi artystami. Jego powrót do Polski byłby potwierdzeniem, że nawet po latach wojennych zniszczeń i strat możliwe jest odzyskanie części naszego artystycznego bogactwa.

Poszukiwania tego instrumentu pokazują również, jak wiele polskich dzieł sztuki i bezcennych artefaktów wciąż czeka na odnalezienie. Historia skrzypiec Stradivarius z Łodzi to historia o pasji do muzyki, mecenacie sztuki i determinacji w poszukiwaniu zaginionych skarbów kultury, która trwa do dzisiaj.

Najczęstsze pytania

Ile warte są skrzypce Stradivarius?

Skrzypce Antonio Stradivariego osiągają ceny około 10 milionów euro. Tak wysoka wartość wynika z ich wyjątkowych właściwości akustycznych, niezwykłej rzadkości (zachowało się zaledwie około 600 sztuk) i braku możliwości wytworzenia nowych instrumentów tego mistrza.

Gdzie były skrzypce Stradivarius z Łodzi?

Instrument należał do Henryka Grohmana, łódzkiego kolekcjonera i mecenasa sztuki, który kupił go w Berlinie w 1900 roku. Po jego śmierci trafił do Muzeum Narodowego w Warszawie, gdzie został ukryty przed Niemcami w 1939 roku.

Kiedy zaginęły skrzypce Stradivarius?

Instrument zaginął podczas Powstania Warszawskiego w 1944 roku. Od ponad 80 lat trwają jego poszukiwania, a ostatni trop prowadzi do Francji.

Kto grywał na łódzkich skrzypcach Stradivarius?

Wybitny polski skrzypek Stanisław Barcewicz, bliski przyjaciel Henryka Grohmana, grywał na tym instrumencie podczas kameralnych spotkań muzycznych w willi właściciela w Łodzi.

Jaki instrument ma certyfikat autentyczności?

Skrzypce Stradivarius z 1719 roku, które należały do Grohmana, posiadały certyfikat autentyczności opisujący instrument. Jego nazwa to „Lauterbach".

Na podstawie: ŁÓDŹ.PL. Tekst opracowany redakcyjnie.