Muzeum Instrumentów Muzycznych w Poznaniu: 80 lat dziedzictwa lutniczego

Muzeum Instrumentów Muzycznych w Poznaniu to jedyna w Polsce instytucja poświęcona w całości zbieraniu, konserwacji i prezentacji instrumentów muzycznych z różnych epok i kultur.

Historia powstania: od kolekcji prywatnej do muzeum

Geneza placówki sięga czasów tuż po zakończeniu drugiej wojny światowej. W listopadzie 1945 roku powstało Muzeum Instrumentów Muzycznych jako oddział Muzeum Wielkopolskiego, a następnie włączone do struktury Muzeum Narodowego w Poznaniu. Inicjatorem był Zdzisław Szulc — postać wielowymiarowa, która łączyła pasję kolekcjonera z doświadczeniem kupca i uczestnika powstania wielkopolskiego. To właśnie jego prywatny zbiór stanowił fundament nowej placówki.

Pierwsza kolekcja liczyła ponad 70 instrumentów. Choć liczba ta może dziś wydawać się skromna, dla powojennej Polski stanowiła znaczący wkład w ratowanie i dokumentowanie dziedzictwa muzycznego. Szulc nie tylko przekazał swoje zbiory, ale również pełnił funkcję pierwszego kustosza muzeum, co świadczy o jego zaangażowaniu w misję instytucji.

Pierwsza publiczna prezentacja zbiorów odbyła się w maju 1946 roku. Jednak to, co dziś postrzegamy jako Muzeum Instrumentów Muzycznych, ukształtowało się w pełni dopiero w 1952 roku, kiedy to otwarto stałą ekspozycję w obecnej siedzibie na Starym Rynku w Poznaniu. To miejsce — zabytkowe kamieniczki na poznańskim rynku — stało się domem dla rosnącej kolekcji.

Jak rozwijała się kolekcja przez dziesięciolecia

Rozwój zbiorów muzeum przebiegał dynamicznie. Pod koniec lat 50. XX wieku kolekcja obejmowała już około 500 instrumentów. Liczba ta wskazuje na intensywne poszukiwania i akwizycje w pierwszej dekadzie działalności placówki. Dziś, po prawie ośmiu dekadach, zbiory liczą około 3,5 tys. obiektów, z czego na wystawie stałej prezentowanych jest około 600 eksponatów.

Taki wzrost nie jest przypadkowy — odzwierciedla zaangażowanie kolejnych pokoleń pracowników muzeum w powiększanie i udoskonalanie kolekcji. Każdy nowy instrument to nie tylko liczba w inwentarzu, ale również opowieść o kulturze, technice lutniczej i historii muzyki.

Skarby lutnicze: od polskich mistrzów do włoskich mistrzów

Najcenniejszą część kolekcji stanowią instrumenty lutnicze z okresu XVII–XX wieku. To właśnie w tych wiekach rozwijała się sztuka wytwarzania skrzypiec, wiolonczeli i innych instrumentów smyczkowych — sztuka, która wymaga nie tylko rzemieślniczych umiejętności, ale również artystycznego geniuszu.

W zbiorach muzeum znajdują się skrzypce Dankwarta i Groblicza, polskich mistrzów z XVII–XVIII wieku. Te instrumenty reprezentują dorobek krajowego lutnictwa i stanowią świadectwo poziomu rzemiosła muzycznego w Polsce. Równie ważne są włoskie instrumenty — skrzypce rodziny Amatich i Giovanni Battisty Guadaniniego, przedstawicieli słynnej włoskiej szkoły lutniczej, która przez wieki uważana była za wzorzec doskonałości.

Typ instrumentu	Pochodzenie	Okres	Znaczenie
Skrzypce Dankwarta i Groblicza	Polska	XVII–XVIII w.	Dorobek polskiego lutnictwa
Skrzypce rodziny Amatich	Włochy	XVII–XVIII w.	Włoska szkoła lutnicza
Skrzypce Guadaniniego	Włochy	XVII–XVIII w.	Mistrz światowej sławy
Wiolonczela Vuillaume	Francja	XIX w.	Szkoła francuska
Skrzypce F. Ganda	Włochy	1846	Były własnością Henryka Wieniawskiego

Szczególnie warte uwagi są skrzypce Francesca Gandy z 1846 roku — instrument o udokumentowanej historii, gdyż należały do Henryka Wieniawskiego, jednego z największych polskich skrzypków XIX wieku. Posiadanie takiego instrumentu w zbiorach polskiego muzeum to nie tylko kwestia wartości materialnej, ale przede wszystkim znaczenia dla historii polskiej muzyki.

Wiolonczela Jean-Baptiste’a Vuillaume’a reprezentuje zaś francuską szkołę lutniczą, co pokazuje, że kolekcja poznańskiego muzeum obejmuje instrumenty z wszystkich najważniejszych europejskich ośrodków lutniczych.

Co to oznacza dla miłośników muzyki i historii

Dla osób zainteresowanych historią instrumentów muzycznych, techniką lutniczą lub po prostu muzycznym dziedzictwem Europy, Muzeum Instrumentów Muzycznych w Poznaniu stanowi niepowtarzalne źródło wiedzy. Możliwość obejrzenia instrumentów, które grały w rękach wielkich muzyków, lub poznania techniki starych mistrzów lutniczych to doświadczenie, które trudno zdobyć w inny sposób.

Dla nauczycieli muzyki i uczniów placówka oferuje bezpośredni dostęp do materiałów edukacyjnych — możliwość zobaczyć, jak wyglądały skrzypce sprzed dwóch wieków, jakie były ich rozmiary, proporcje i konstrukcja. To wiedza, którą trudno przekazać wyłącznie poprzez książki czy zdjęcia.

Jubileusz i przyszłość

Osiemdziesiąty rok działalności Muzeum Instrumentów Muzycznych w Poznaniu obchodzony jest przez cały weekend koncertami, warsztatami i specjalnymi oprowadzaniami. Jedną z tradycyjnych atrakcji jest hejnał grany na trąbce naturalnej o godzinie 20 z okna kamieniczki muzeum na Starym Rynku, w tym roku w wykonaniu dra Frankowskiego, kierownika muzeum.

Te obchody nie są jedynie retrospektywą — stanowią również okazję do refleksji nad rolą, jaką placówka pełni w polskiej kulturze i edukacji muzycznej. Przez osiem dekad muzeum gromadzi, chroni i udostępnia dziedzictwo, które inaczej mogłoby zostać rozproszone lub utracone.